Trang Chủ
Kỹ năng học tập, kỹ năng sống và định hướng cá nhân thường được hình thành từng chút một qua những việc tưởng chừng rất nhỏ. Học nhóm là một trong số đó. Các em có thể chưa nhận ra, nhưng ngay từ buổi học đầu tiên, học nhóm đã bắt đầu rèn cho các em cách lắng nghe, cách phối hợp và cách tự nhìn lại bản thân. Trong quá trình tư vấn giáo dục, chúng tôi từng đồng hành cùng không ít nhóm học sinh và sinh viên. Có nhóm tiến bộ rõ rệt chỉ sau vài tuần. Cũng có nhóm ngồi cả buổi mà gần như không giải được bài nào. Khác biệt giữa hai nhóm thường không nằm ở năng lực từng bạn, mà ở cách nhóm được tổ chức.
Vì sao học nhóm không phải lúc nào cũng hiệu quả
Khi buổi học nhóm biến thành giờ tán gẫu
Về lý thuyết, học nhóm giúp các bạn bổ sung kiến thức cho nhau. Bạn giỏi hình học có thể giảng lại cho bạn yếu hình học, và ngược lại bạn mạnh văn sẽ giúp bạn đọc hiểu chậm hơn. Nhưng khi không có ai dẫn dắt, buổi học rất dễ trôi sang hướng khác. Một bạn mở điện thoại xem tin nhắn. Một bạn kể lại tập phim vừa xem. Cả nhóm cười nói rôm rả, và mục tiêu ban đầu là giải xong bộ đề dần bị quên đi. Sau hai tiếng, sách vở vẫn nằm yên trên bàn.
Không ít phụ huynh từng chia sẻ với chúng tôi cùng một nỗi lo. Con đi học nhóm về nhưng bài tập vẫn dang dở, có hôm còn mệt hơn cả khi tự học ở nhà. Theo quan sát của chúng tôi, nguyên nhân hiếm khi nằm ở chính việc học nhóm. Phần lớn đến từ việc nhóm chưa có quy ước nào ngay từ đầu.
Dấu hiệu cho thấy nhóm học đang đi sai hướng
Có một vài dấu hiệu khá dễ nhận ra. Buổi học không có nội dung cụ thể được thống nhất trước. Không ai chủ động đặt câu hỏi hay đưa ra bài tập cần giải quyết. Thời gian trôi đi mà không ai để ý. Nếu nhóm của bạn đang gặp những tình huống sau, có lẽ đã đến lúc cùng nhau bàn lại cách làm việc.
- Buổi học kéo dài nhưng phần lớn thời gian dùng để nói chuyện ngoài lề.
- Chỉ một hai bạn thực sự làm việc, số còn lại ngồi chờ chép kết quả.
- Không ai tổng kết lại những gì cả nhóm vừa học trước khi ra về.
Khi thấy những dấu hiệu này, đừng vội kết luận rằng nhóm đã hỏng. Thường chỉ cần một buổi ngồi lại thống nhất lại mục tiêu và cách phân việc là tình hình đã khác đi khá nhiều.
Nguyên tắc tổ chức một nhóm học tập hiệu quả
Một nhóm học hiệu quả thường bắt đầu từ việc phân công rõ ràng. Bạn có thể luân phiên một người làm điều phối, nhắc cả nhóm bám sát nội dung đã chọn. Một người khác ghi chú những điểm quan trọng trong lúc thảo luận. Những bạn còn lại tập trung giải bài hoặc phản biện cách làm của nhau. Việc luân phiên vai trò giúp mỗi bạn đều có cơ hội rèn từng kỹ năng, thay vì để một người luôn gánh việc.
Mục tiêu buổi học cũng cần được nói thành lời trước khi bắt đầu. Hãy cụ thể hóa: hôm nay giải xong ba dạng bài khó, hoặc ôn lại chương vừa học trên lớp. Một mục tiêu rõ ràng giúp cả nhóm biết mình đang làm gì, và cuối buổi cũng dễ kiểm tra xem đã đạt hay chưa. Ngược lại, một buổi học với mục tiêu chung chung như “học cho đỡ quên” rất khó đo lường được hiệu quả.
Bên cạnh cách tổ chức truyền thống, nhiều nhóm hiện nay còn dùng thêm công cụ hỗ trợ để việc học bớt nặng nề. Bạn có thể tham khảo cách đưa công nghệ vào quy trình học tập để học thông minh hơn. Điều quan trọng là cả nhóm cần thống nhất dùng công cụ đúng mục đích. Công cụ nên giúp giải thích, gợi ý hoặc kiểm tra lại, chứ không nên thay thế việc tự tư duy.
Quy định thời gian để buổi học không lan man
Thời gian là yếu tố dễ bị bỏ quên nhất. Một buổi học nhóm nên có khung giờ rõ ràng. Ví dụ, chín mươi phút cho phần bài tập chính, mười lăm phút cuối để tổng kết và giao việc cho buổi sau. Khi không có giới hạn thời gian, nhóm rất dễ sa vào một câu hỏi khó trong khi còn nhiều nội dung khác chưa được chạm tới. Cũng có khi buổi học kéo dài chỉ vì mải trò chuyện.
Chúng tôi thường khuyên các nhóm đặt đồng hồ đếm ngược, hoặc để một bạn làm người nhắc giờ. Cách này nghe đơn giản, nhưng hiệu quả rất rõ. Các bạn quen dần với việc tự điều chỉnh tốc độ làm việc, và đó cũng là một kỹ năng sống các em sẽ mang theo lâu dài. Nhiều chương trình định hướng nghề nghiệp hiện nay cũng nhấn mạnh khả năng tổ chức công việc theo nhóm, không chỉ đánh giá năng lực cá nhân đơn lẻ.
Học nhóm và bài học về kỹ năng sống
Ngồi học cùng nhau không chỉ để giải bài nhanh hơn. Đây còn là dịp để mỗi bạn tập lắng nghe ý kiến khác với mình, và tập trình bày lại cách giải bằng ngôn ngữ của chính mình. Khi một bạn giảng lại bài cho người khác, bạn ấy phải hiểu thật sự vấn đề. Nếu chỉ thuộc máy móc, bạn sẽ bị lúng túng ngay khi bị hỏi thêm. Đây là một cách học rất tự nhiên, và cũng là cách rèn kỹ năng giao tiếp.
Chịu trách nhiệm với phần việc được giao cũng là bài học quan trọng. Một bạn không hoàn thành phần của mình sẽ làm chậm tiến độ của cả nhóm. Áp lực này khác hẳn cảm giác học một mình, khi không ai biết mình có làm bài hay không. Chính áp lực tích cực ấy giúp các em hình thành thói quen giữ lời hứa với người khác.
Phản biện là kỹ năng nhiều bạn còn ngại thể hiện. Các em sợ làm mất lòng bạn bè khi chỉ ra chỗ sai trong cách giải của người khác. Tuy vậy, việc tập tranh luận có chừng mực trong một nhóm nhỏ lại là bước đệm tốt. Khi đã quen góp ý thẳng thắn nhưng vẫn tôn trọng người khác, các em sẽ tự tin hơn khi làm việc nhóm ở môi trường lớn, kể cả trong công việc sau này.
Chúng tôi từng đồng hành cùng một nhóm học sinh lớp mười một. Ban đầu, các em học nhóm chỉ để có bạn cùng làm bài cho vui. Sau vài buổi được góp ý về cách phân vai, nhóm tự đặt ra quy tắc riêng. Mỗi buổi một bạn làm trưởng nhóm theo lượt. Ai đến trễ hoặc không chuẩn bị bài thì phải soạn phần tóm tắt cho cả nhóm buổi sau. Chỉ sau một học kỳ, các em không chỉ học tốt hơn mà còn tự tin hẳn khi thuyết trình trước lớp. Điều thay đổi không phải là trí thông minh, mà là cách các em đã học cùng nhau.
Nhiều sinh viên khi ra trường mới nhận ra kỹ năng làm việc nhóm quan trọng không kém kiến thức chuyên môn, nhất là ở những ngành cần phối hợp liên tục giữa nhiều bộ phận. Nếu bạn đang cân nhắc hướng đi sau này, có thể tham khảo thêm những kỹ năng phối hợp con người mà sinh viên ngành nhân sự cần chuẩn bị. Đây là ví dụ rõ cho thấy kỹ năng làm việc nhóm được rèn từ sớm sẽ theo các em đến tận môi trường công sở.
Học nhóm như một bước trong hành trình định hướng bản thân
Không ít phụ huynh hỏi chúng tôi rằng học nhóm có giúp con định hướng nghề nghiệp hay không. Theo chúng tôi, học nhóm không trực tiếp chọn nghề cho con, nhưng nó giúp con nhìn thấy chính mình rõ hơn. Khi tham gia học nhóm đều đặn, các em dần nhận ra mình hợp với vai trò nào. Có em thích tổ chức và sắp xếp. Có em thích trình bày trước đông người. Lại có em thích đào sâu từng chi tiết và kiểm tra kỹ lưỡng. Những quan sát nhỏ này, nếu được ghi nhận và trò chuyện cùng con, sẽ trở thành gợi ý hữu ích khi các em chọn ngành học sau này.
Nếu gia đình đang tìm hiểu cách chọn ngành phù hợp với xu hướng công việc mới, bạn có thể đọc thêm bài về định hướng ngành học phù hợp cho học sinh khi công nghệ thay đổi nhanh. Phụ huynh có thể tham khảo song song với việc quan sát con qua các buổi học nhóm. Hai góc nhìn này bổ sung cho nhau khá tốt.
Kết luận: biến nhóm học thành môi trường rèn luyện toàn diện
Một nhóm học tốt không chỉ giúp các em nắm chắc kiến thức trong sách vở. Quan trọng hơn, nhóm học âm thầm rèn kỹ năng học tập, kỹ năng sống và định hướng cá nhân cho chặng đường phía trước. Những buổi học tưởng chừng nhỏ nhặt, khi được tổ chức bài bản, sẽ trở thành nơi các em tập lắng nghe, tập chịu trách nhiệm và tập làm việc cùng người khác. Đây là những điều sách giáo khoa khó dạy trực tiếp.
Nếu con em hoặc chính bạn đang tham gia một nhóm học chưa thực sự hiệu quả, đừng ngại là người chủ động đề xuất quy tắc ngay từ buổi gặp tiếp theo. Bắt đầu bằng vài việc đơn giản như đặt mục tiêu buổi học, phân vai và giữ đúng khung giờ thường đã đủ tạo ra khác biệt. Chúng tôi vẫn thường chia sẻ thêm các bài viết về giáo dục và kỹ năng cho học sinh, phụ huynh trên trang chủ của chúng tôi. Bạn có thể ghé đọc thêm khi cần tìm hiểu sâu hơn.