Trang Chủ
Học sinh cấp 2 học tiếng Anh giao tiếp trước hay ngữ pháp trước? Đây là câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất mỗi khi hè về. Có những gia đình gọi điện ngay đầu tháng Sáu, khi con còn vài tuần nữa mới bước vào lớp sáu. Phụ huynh lo con bỡ ngỡ trước môn tiếng Anh ở ngôi trường mới. Bạn bè đông hơn, bài vở dày hơn, áp lực thi cử cũng rõ rệt hơn hẳn thời tiểu học.
Chúng tôi hiểu đây không phải câu hỏi cho vui. Giai đoạn từ mười một đến mười lăm tuổi là lúc nền tảng ngôn ngữ được hình thành khá rõ nét. Lựa chọn hướng học ở thời điểm này có thể ảnh hưởng đến cả bốn năm học tiếp theo. Chọn chưa phù hợp thì con vừa có thể hổng kiến thức trên lớp, vừa ngại mở miệng nói chuyện với người lạ.
Nỗi băn khoăn quen thuộc của phụ huynh
Phần lớn phụ huynh tìm đến chúng tôi đang đứng giữa hai luồng suy nghĩ khác nhau. Một bên mong con nói tiếng Anh tự nhiên, tự tin như đang trò chuyện với bạn bè quốc tế. Bên kia lo con thi trượt vào lớp mười công lập nếu ngữ pháp chưa vững. Cả hai mong muốn đều chính đáng, chỉ là khó dung hòa khi thời gian và ngân sách có hạn.
Chúng tôi từng gặp chị Hạnh, con chị học lớp sáu ở một trường quận trung tâm. Chị cho con học giao tiếp từ hè lớp năm, và con nói khá trôi chảy các câu chào hỏi cơ bản. Thế nhưng bài kiểm tra một tiết đầu tiên ở lớp sáu, con chỉ đạt năm điểm vì sai gần hết phần chia thì động từ. Con biết nói, nhưng không hiểu vì sao câu của mình sai.
Chị Hạnh hoang mang, định chuyển hẳn con sang lớp luyện ngữ pháp thuần túy. Đội ngũ chúng tôi ngồi lại cùng chị để phân tích kỹ hơn. Điều chúng tôi nhận ra là con không thiếu năng lực. Con chỉ thiếu một lộ trình phối hợp hợp lý giữa nghe nói và đọc viết, nên mỗi kỹ năng phát triển một kiểu, không khớp nhau.
Sự lệch pha giữa trường học và trung tâm
Chương trình tiếng Anh bậc trung học cơ sở khá nặng về ngữ pháp và ngữ liệu thi cử. Giáo viên phải truyền tải khối lượng lớn kiến thức về thì, câu bị động và mệnh đề quan hệ trong khung giờ hạn chế. Mỗi tiết chỉ bốn mươi lăm phút, sĩ số lại đông, nên khó có thời gian luyện nói riêng cho từng em.
Vì vậy nhiều gia đình chọn cho con học thêm ngoài giờ. Có phụ huynh tìm đến các trung tâm tiếng Anh giao tiếp uy tín tại TPHCM để con có môi trường luyện phản xạ tự nhiên hơn. Ở những nơi như vậy, giáo viên thường khuyến khích con nói tự do và không quá khắt khe với từng lỗi nhỏ.
Hai triết lý giảng dạy đối lập này khiến học sinh dễ rơi vào thế giằng xé. Con nói chuyện với bạn khá trôi chảy, nhưng lại lúng túng khi phải giải thích một cấu trúc câu trên lớp. Đây là điểm nghẽn đầu tiên mà chúng tôi thường phải tháo gỡ khi tư vấn cho gia đình.
Học giao tiếp trước mang lại gì cho con?
Nhiều chuyên gia ngôn ngữ ủng hộ việc cho trẻ tiếp cận phản xạ nghe nói trước khi đi sâu vào ngữ pháp. Cách làm này có cơ sở, nhất là với học sinh vừa chuyển cấp còn nhiều bỡ ngỡ. Trẻ ở độ tuổi này thường tiếp thu ngữ điệu và khẩu hình rất nhanh, nếu được nghe và bắt chước đều đặn.
Lợi ích rõ nhất là con vượt qua nỗi sợ mở lời. Khi luyện nghe nói trước, trẻ quen dần với ngữ điệu và cách phát âm. Con dám chào hỏi, dám đặt câu hỏi, dám diễn đạt suy nghĩ mà không phải dịch từng chữ trong đầu. Ở độ tuổi này, trí não tiếp nhận ngôn ngữ như một công cụ giao tiếp, chứ không chỉ là một môn học để lấy điểm.
Để nuôi dưỡng thói quen này ở nhà, chúng tôi thường gợi ý phụ huynh cho con dùng thêm một số ứng dụng học từ vựng tiếng Anh miễn phí mỗi ngày khoảng mười lăm phút. Các ứng dụng có hình ảnh và âm thanh chuẩn, giúp con ghi nhớ từ mới mà không thấy áp lực. Vốn từ dày lên, con càng có nhiều điều để nói.
Tuy vậy, học giao tiếp thuần túy cũng có mặt trái cần cân nhắc. Con dễ hình thành những lỗi lặp đi lặp lại đến mức thành thói quen khó sửa. Ba lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất là quên chia động từ ngôi thứ ba số ít, nhầm lẫn giữa thì quá khứ đơn và hiện tại hoàn thành, và đặt trạng từ sai vị trí trong câu.
Ngữ pháp trước có phải là lựa chọn an toàn?
Cách tiếp cận ngược lại cũng có lý lẽ riêng. Học ngữ pháp có hệ thống giúp con hiểu cấu trúc, từ đó viết đúng và làm bài thi tốt hơn. Với học sinh đang chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp mười, phần này là nền tảng không thể bỏ qua, nhất là các dạng bài trắc nghiệm và viết lại câu.
Tuy nhiên, nếu chỉ học ngữ pháp mà thiếu thực hành, con dễ rơi vào tình trạng biết luật nhưng không dùng được. Con làm đúng bài tập điền từ, nhưng khi gặp người nước ngoài thì đứng hình. Đây là lý do chúng tôi không khuyên phụ huynh chọn một trong hai hướng một cách tuyệt đối.
Lộ trình phối hợp hợp lý
Theo kinh nghiệm của đội ngũ, hướng đi hiệu quả nhất thường là kết hợp song song. Ở giai đoạn đầu, con học mỗi tuần hai đến ba buổi giao tiếp ngắn, tập trung vào những câu hỏi và trả lời quen thuộc về gia đình, trường lớp và sở thích. Song song, con học ngữ pháp cốt lõi theo đúng chương trình trên lớp, mỗi lần chỉ tập trung một cấu trúc chính để không bị quá tải.
Sau vài tháng, khi con đã quen phản xạ, chúng tôi lồng ghép các cấu trúc vừa học vào hội thoại. Ví dụ, khi học thì hiện tại hoàn thành, con được yêu cầu kể về một việc đã làm trong tuần. Cách này giúp kiến thức ngữ pháp không tách rời khỏi thực tế sử dụng, và con hiểu vì sao cần dùng cấu trúc đó.
Chị Hạnh sau đó đã chọn đúng lộ trình này cho con. Sau một học kỳ, điểm kiểm tra của con tăng lên bảy rưỡi, và con bắt đầu tự tin hơn khi trò chuyện với giáo viên nước ngoài. Điều chị Hạnh nói với chúng tôi nhiều nhất không phải là điểm số, mà là việc con không còn sợ mở miệng nữa.
Lưu ý khi chọn hướng học cho con
Trước khi quyết định, phụ huynh nên quan sát con trong một vài tuần. Con thích nói chuyện nhưng hay sai ngữ pháp, hay con giỏi làm bài nhưng ngại mở miệng? Câu trả lời sẽ gợi ý nên ưu tiên bên nào trước. Đừng vội so sánh con với bạn bè, vì mỗi trẻ có nhịp tiếp thu riêng.
Phụ huynh cũng nên hỏi kỹ đơn vị đào tạo về cách đánh giá tiến độ, số học sinh mỗi lớp và cách giáo viên xử lý lỗi sai. Một môi trường tốt sẽ sửa lỗi nhẹ nhàng, có lộ trình rõ ràng và không tạo áp lực quá lớn cho trẻ. Nếu có thể, hãy xin dự một buổi học thử để tự cảm nhận không khí lớp.
Cuối cùng, không có đáp án đúng tuyệt đối cho mọi học sinh. Điều quan trọng là con được học đều đặn, có niềm vui khi dùng tiếng Anh và hiểu rõ mình đang tiến bộ ở đâu. Nếu cần thêm định hướng về cách học hiệu quả, bạn có thể tham khảo các phương pháp học hiệu quả mà đội ngũ chúng tôi đã tổng hợp. Và nếu con đang cân nhắc một lộ trình học bài bản hơn, bạn có thể xem thêm gợi ý một số trung tâm tiếng Anh đáng tham khảo để so sánh trước khi chọn.